کاندوم یه ابزار رایج برای پیشگیری از بارداری و انتقال بیماریهای مقاربتی محسوب میشه. در مورد پیشگیری از بارداری عموماً راههای مؤثر دیگهای هم وجود دارد؛ ولی برای بیماریهای مقاربتی یا STD کاندوم اصلیترین و مهمترین وسیله محافظت محسوب میشه. در سالهای اخیر با گسترش نگرانکننده STD بر استفاده مداوم و درست از کاندوم برای بهحداقلرساندن (و نه حذف کامل) خطر انتقال این بیماریهای عفونی و خطرناک تأکید زیادی شده است. استفاده غیرمستمر و همینطور نادرست از کاندوم احتمال انتقال بیماری را بهشدت افزایش میدهد و کارایی این وسیله را تا حد زیادی کم میکند.
در این مطلب از مجله امید ایرانیان به بررسی کاندوم و ارتباط آن به سلامت جنسی میپردازیم.
درباره کاندوم
کاندومها عموماً از جنس لاتکس نازک (پلاستیک)، پلی ایزوپرن یا پلیاورتان هستند و بهگونهای طراحی شدهاند تا مانع از تماس ترشحات منی مرد با شریک جنسی بشود. کاندومها در دو نوع عرضه میشوند: کاندوم خارجی که مردانه محسوب میشود و بر روی آلت مردان کشیده میشود و کاندوم زنانه یا داخلی که داخل واژن قرار میگیرد.
کاندومهای نوع زنانه کمتر رایج است و نوع مردانه هم رایجتر است و هم در دسترستر. طبق بررسیها کاندومها تا حد 98 درصد در کنترل بارداری مؤثر هستند و در مورد محافظت از بیماریها هم درصد خطای آنها بسیار پایین است و این اطمینان خاطر را به افراد میدهد که احتمال انتقال بیماری در صورت وجود بسیار کم خواهد شد. اما بااینوجود باز هم خطر انتقال برخی از بیماریهای STD (مثل HPV) وجود دارد. در واقع ریسک بیماریهای مقاربتی زمانی صفر میشود که فرد اصلاً رابطه جنسی نداشته باشد و یا فقط با یک شریک جنسی که کامل مطمئن از سلامت اوست و بیمار نیست رابطه داشته باشد. برای فردی که از لحاظ جنسی فعال است و رفتار نسبتا پرخطر جنسی دارد همیشه این خطر هست، اما کاندوم تا حد بسیار زیادی مانع از رخدادن اتفاقات ناخوشایند خواهد شد.
کاندومهای مردانه چندین مدل دارند که عبارتاند از:
- ساده؛ این کاندومها از لاتکس، پلاستیک و یا پوست بره ساخته میشوند. رایجترین آنها لاتکسی است؛ ولی کسانی که آلرژی دارند میتوانند از پلاستیک پلیاورتان یا پلی ایزوپرن استفاده کنند. این مدل در برابر STD محافظت خوبی دارد. کاندومهای از جنس پوست بره یا لمبر اسکین برای پیشگیری از بارداری مناسب هستند؛ اما بهخاطر منافذی که دارند در مقابل بیماریهای مقاربتی خیلی قابل اعتماد نیستند.
- روان کننده؛ در این مدل بر روی سطح کاندوم یک پوشش روان کننده خیلی باریک کار شده. لوبریکانت کمک میکند رابطه بدون درد و سوزش باشد و احتمال پارگی کاندوم را کاهش میدهد. روان کننده یا لوبریکانت میتواند از پایه آب یا روغن باشد. پایه آب معمولاً مناسبتر است، چون پایه روغن ممکن است بهخاطر ترکیباتش چندان قابلاعتماد نباشد.
- پوشش اسپرم کش؛ نوعی ماده شیمیایی هست به نام نونوکسینول -9 که اسپرمها را میکشد. داخل بعضی از کاندومها از این ماده شیمیایی استفاده شده تا ریسک بارداری به حداقل برسد. این ماده شیمیایی باعث سوزش میشود که خود همین ممکن است ریسک STD را بالاتر ببرد.
- بافتدار؛ شامل کاندومهای خاردار و شیاردار میشود که باعث بیشتر شدن لذت در حین رابطه میشود.
کاندوم باید یکی از وسایل بهداشت شخصی شبیه مسواک در نظر گرفته شود و همیشه در دسترس باشد. فرهنگ استفاده از کاندوم در زندگی شخصی فرهنگی بسیار پیشرفته و مفید است که هم به سلامت شخص و هم سلامت جامعه کمک زیادی میکند.
بیماریهای مقاربتی (STD)
بیماریهای مقاربتی بهطورکلی دو نوع هستند؛ آنهایی که از طریق تماس سطوح مخاطی با ترشحات واژینال و مجرای ادرار آلوده منتقل میشوند، مثل HIV، کلامیدیا و سوزاک، و نوع دیگری که بهخاطر تماس با سطوح یا پوست آلوده انتقال پیدا میکند مثل HPV، زگیل تناسلی و سفلیس.
کاندوم در مورد مقابل بیماریهایی که از طریق ترشحات انتقال مییابند مثل HIV/AIDS به طور کامل از فرد محافظت میکند و ریسک انتقال آنها را تقریباً به صفر میرساند. همچنین ریسک گروه STDهایی که از طریق تماس پوستی یا مخاطی منتقل میشوند را هم تا حد زیادی کم میکند و میتواند مانع از بروز HPV و بیماریهای وابسته به آن مثل زگیل تناسلی و سرطان دهانه رحم شود. البته در نواحی ای که کاندوم محافظت نمیکند (مثل کشاله ران یا اطراف ناحیه تناسلی) همچنان خطر ابتلا بالاست.
برای اینکه کاندوم کاملاً مؤثر باشد، تأکید شده که حتماً به طور مداوم و درست استفاده شود. این مسئله در مواجهه با STDهایی که به شکل پوست به پوست و با تماس خیلی کوتاه منتقل میشوند همچون HPV خیلی بیشتر اهمیت مییابد. در این موارد کاندوم گرچه ریسک انتقال را صفر نمیکند؛ ولی میتواند آن را کاهش کند.
استفاده از کاندوم
حتماً در تمام طول رابطه کاندوم را حفظ کنید و در طول مقاربت هیچگاه آن را برندارید. از هر کاندوم فقط یکبار استفاده کنید. ضمناً برای هر نوع سکس (دهانی یا واژینال) کاندوم را عوض کنید. اگر کاندوم پاره یا خارج شد، رابطه را متوقف کنید و از کاندوم دیگری استفاده کنید. دقت داشته باشید که دو طرف رابطه همزمان از کاندوم استفاده نکنند. یعنی هم مرد و هم زن کاندوم نداشته باشند. چون احتمال اینکه کاندومها به هم بچسبند و پاره یا خارج شوند زیاد است.
در هنگام استفاده از کاندوم به این نکات توجه داشته باشید:
- دقت کنید که کاندوم شرایط مناسبی داشته باشد و تاریخ انقضای آن نگذشته باشد.
- بهآرامی بستهاش را پاره کنید تا آسیب نبیند.
- کاندومهای مردانه را وقتی آلت کاملاً نعوظ است استفاده کنید.
- کمی از انتهای کاندوم فاصله بگذارید تا برای منی جا باشد. همچنین هوای داخل آن را کاملاً خارج کنید.
- کاندوم را تا انتهای آلت بکشید تا کامل پوشش دهد.
- میتوانید از روان کننده استفاده کنید. لوبریکانت پایه روغن مثل وازلین، لوسیون و … میتوانند باعث ضعیفشدن لاتکس شوند و احتمال اینکه کاندوم پاره شود وجود دارد؛ بنابراین سعی کنید از روان کننده پایه آب مثل استروگلاید استفاده کنید.
- پس از پایان رابطه کاندوم را به آرامی جمع کنید، توی دستمال بپیچید و جایی دور از دسترس قرار دهید.
در مورد استفاده نکردن از کاندوم هر دو طرف باید ریسک بیماری را در نظر بگیرند. همینطور برای پیشگیری از بارداری ناخواسته هم باید راه دیگری را مدنظر داشته باشند.
در نهایت اینکه نباید از صحبت در این مورد واهمه یا شرم داشت. اگر در مورد کاندوم یا مسائل بهداشتی مربوط به آن پرسش یا ابهامی هست میتوان به داروخانه مراجعه و با پزشک داروخانه در این مورد مشورت کرد.
